زلزله های سال های گذشته نشان دهنده این موضوع بود که بسیاری از ساختمان های ساخته شده در مناطق لرزه خیز توانایی مقاومت کردن در برابر اثرات زلزله را ندارند. بنابراین اجرای طرح مقاوم سازی یک ساختمان یکی از اولویت های اصلی جامعه امروز ایران می باشد.
اگر ساختمان شما هم نیز به تقویت دارد، پیشنهاد می کنم قبل از هر اقدام این مقاله را مطالعه کنید. هدف اصلی این مقاله آشنا ساختن خواننده با مفهوم مقاوم سازی، روش ها و تکنیک های تقویت یک ساختمان می باشد.

چرا یک ساختمان نیازمند مقاوم سازی است؟

زلزله های اخیر نشان داده تعداد قابل توجهی از ساختمان ها عملکرد لرزه ای مناسبی نداشته اند. برای این موضوع چهار دلیل عمده وجود دارد که عبارتند از:

  • در دسترس نبودن یا فقدان آیین نامه طراحی لرزه ای به هنگام ساخت ساختمان
  • متاسفانه بسیاری از سازه های موجود بر مبنای آیین نامه ها و استانداردهایی که در گذشته تدوین شده است ساخته شده اند. بسیاری از این ساختمان ها به دلیل ضعف های موجود در آیین نامه ها در برابر زلزله آسیب پذیر می باشند
  • ضعف در اجرا و ساخت سازه ساختمان یکی از دلایل آسیب پذیر بودن آن در برابر پدیده زلزله می باشد
  • فرسودگی ساختمان و آسیب های وارد آمده به سازه آن در طی زمان می تواند ساختمان را در برابر زلزله بسیار آسیب پذیر کند

بنابراین برای جلوگیری از حوادثی همچون واژگونی یک ساختمان در هنگام زلزله و کاهش خسارت جانی و اقتصادی باید چاره ای اندیشید. هزینه بالای تخریب و ساخت یک ساختمان جدید و اهمیت تاریخی ساختمان های قدیمی، بسیاری از مالکان خانه های مسکونی و دولت ها را بر آن داشته است تا به راهکار مقاوم سازی ساختمان موجود و بهبود عملکرد آن در برابر زلزله را انتخاب کنند.

برنامه ریزی مرمت یا مقاوم سازی مستلزم روش های فنی و اقتصادی است. یک مقاوم سازی جزئی با کاهش همزمان بارهای سرویس گاهی اوقات ممکن است اقتصادی ترین راه حل باشد و یا گاهی اوقات تخریب و ساخت مجدد یک بنا به طور کامل می تواند راه حل اقتصادی باشد.

در برنامه ریزی یک پروزه مرمت و یا مقاوم سازی موارد زیر را بایستی در نظر داشت:

الف) مشخص کردن وضعیت سازه

ب) تعیین ملزومات عملیات مرمت و یا مقاوم سازی

ج) مهیاکردن یک برنامه کاری

د) نظارت بر کیفیت ارای کار

مهم ترین مرحله در برنامه ریزی برای مرمت و یا مقاوم سازی ارزیابی دقیق سازه موجود است. هدف از این ارزیابی تعیین تمام نقایص و خسارات جهت تشخیص عمل آن ها و نهایتاً شناخت مناسب از وضعیت حال و آینده سازه می باشد اطلاعات به دست آمده از این ارزیابی سازه ای می تواند پاسخگوی سوالاتی از این قبیل باشد که آیا نیاز به کار اصلاحی و یا حرکت اقتصادی هست یا خیر و اگر پاسخ مثبت است چگونه می توان به بهترین شکل آن را انجام داد. بدون برنامه ریزی قبلی و ارزیابی مناسب هر گونه حرکت اصلاحی بی فایده خواهد بود.

عیب یابی تا مقاوم سازی ساختمان

هدف از مقاوم سازی یک ساختمان، بهبود عملکرد آن در برابر زلزله می باشد. این امر می تواند با استراتژی های متفاوتی بدست آید. انتخاب بهینه ترین استراتژی مقاوم سازی به درک صحیح از رفتار ساختمان در برابر زلزله وابسته است. در واقع یک راهکار مقاوم سازی با برنامه ریزی مناسب می تواند عملکرد یک ساختمان را پایدارتر و عملکرد آن را پایدارتر نماید.

بررسی اولیه

در مراحل اولیه طرح مقاوم سازی یک ساختمان، انجام عیب یابی لرزه ای به منظور سنجش عملکرد یک ساختمان در هنگام زلزله حایز اهمیت می باشد. بنابراین در گام اول باید موارد زیر کنترل گردد:

  • سال ساخت ساختمان
  • نوع سازه ساختمان
  • شرایط محیطی
  • در دسترس بودن تمامی نقشه ها

شناخت نقاط ضعف ساختمان

شناخت نقاط ضعف یک ساختمان به هنگام زلزله از سه مرحله تشکیل شده است:

  • مرحله اول:

تشخیص و عیب یابی اولیه یک ساختمان با تعداد دیوارهای به نسبت زیاد

  • مرحله دوم:

به کار گیری روش های تشخیص و عیب یابی پایه که بر اجزای سازه ای همچون ستون ها و دیوارها متمرکز می باشد

  • مرحله سوم:

تشخیص و عیب یابی دقیق که مقاومت تیر را در مقایسه با ستون ها و دیوارها مورد بررسی قرار می دهد

انتخاب طرح مقاوم سازی

بر مبنای نتایج بدست آمده از مرحله قبل، پایداری و عملکرد لرزه ای ساختمان به صورت جامع سنجیده شده و بهینه ترین روش مقاوم سازی برای یک ساختمان پیشنهاد می گردد.

اجرای طرح مقاوم سازی

در این مرحله جزییات اجرای طرح پیشنهادی مقاوم سازی تنظیم شده و سپس مقاوم سازی ساختمان انجام می گیرد.